การศึกษาระบบจอมพลสฤษดิ์ ธนะรัชต์ นักวิพากษ์วิจารณ์ส่วนใหญ่จะมุ่งอยู่ที่ประเด็นธรรมดา ๆ ของจอมพลสฤษดิ์ ว่าเป็นบุคคลที่น่าชัง และว่าการปกครองของจอมพลสฤษดิ์ เป็นการปกครองที่เหลือทน... ส่วนข้าพเจ้าเห็นว่า เราจะต้องไม่พยายามที่จะกล่าวหาหรือยกย่องจอมพลสฤษดิ์ เราควรต้องพยายามที่จะศึกษาในสิ่งที่จอมพลสฤษดิ์กระทำในด้านการเมือง อันทำให้จอมพลสฤษดิ์ประสบผลสำเร็จในฐานะเป็นผู้นำทางการเมืองที่ได้รับการเคารพนับถือ การเกลียดชัง การเชื่อฟัง และเหนือสิ่งอื่นใดก็คือ ความเกรงกลัว

ในเชิงทฤษฎีแล้ว เราไม่ควรที่จะแสวงหาลักษณะพิเศษแบบไทย ๆ เท่านั้นในการเป็นผู้นำของจอมพลสฤษดิ์ ข้าพเจ้าคิดว่าความเข้าใจในเรื่องการเมืองของยุคนี้ในประเทศไทยจะช่วยให้มีความรู้เรื่องระบบสืบทอดสมัยใหม่กว้างขวางขึ้น ได้แก่สังคมที่มีผลมาจากความคิดสมัยใหม่ ในขณะที่ค่านิยมทางการเมืองในอดีตที่ไม่นานมานี้และขนบประเพณี ล้วนแต่มีลักษณะเป็นแบบพ่อขุนอุปถัมภ์ แบบทหาร และแบบอำนาจนิยม

หนังสือเล่มนี้แบ่งออกเป็นสองตอนที่มีเนื้อหาต่อเนื่องกัน ตอนที่หนึ่งเป็นเรื่องราวเกี่ยวกับสมัยที่มีการเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็วภายหลังสงครามโลกครั้งที่ 2 เป็นการให้ภาพหลังฉากในอันที่จะเข้าใจได้ถึงการศึกษาทางด้านการเมืองของจอมพลสฤษดิ์ ตอนที่สองได้กล่าวอย่างละเอียดเกี่ยวกับรัฐบาลของจอมพลสฤษดิ์ ลักษณะการปกครองของพ่อขุนอุปถัมภ์แบบเผด็จการของไทย และคตินิยมเกี่ยวกับประชาธิปไตย


ทักษ์ เฉลิมเตียรณ