Princess Soraya of Iran (born Soraya Esfandiary-Bakhtiari (Persian:ثریا اسفندیاری بختیاری), UniPers: Sorayâ Asfandiyâri-Bakhtiyâriwas Queen of Iran and also was an Actress and the second wife of Mohammad Reza Pahlavi, the last Shah of Iran.

ثریّا اسفندیاری بختیاری ، همسر دوم محمدرضا پهلوی . وی در اول تیر 1311 در اصفهان به دنیا آمد. پدرش ، خلیل ، پسر اسفندیارخان سردار اسعد بختیاری و از افراد با نفوذ ایل بختیاری بود ( خواندنیها ، سال 11، ش 14، ص 3؛ ثریا اسفندیاری بختیاری ، کاخ تنهایی ، ص 24). خلیل که در 1303 ش برای تحصیل به برلین رفته بود، با اوا کارل آلمانی ، که روسی الاصل بود، ازدواج کرد (اشرف پهلوی ، ص 220). ثریا تا هشت ماهگی در ایران بود و پس از آن خانواده اش او را با خود به برلین بردند. وی کودکی را در برلین گذراند و در پاییز 1316 ش به اتفاق خانواده اش به ایران بازگشت (ثریا اسفندیاری ، کاخ تنهایی ، ص 24، 29). در اصفهان وارد مدرسة آلمانیهای مقیم اصفهان شد و زبان فارسی را نزد معلم خصوصی ، فراگرفت (همان ، ص 10ـ12). تا 1320 ش ثریا در آن مدرسه به تحصیل پرداخت ولی پس از اشغال ایران در جریان

جنگ جهانی دوم ، مدارس آلمانی تعطیل شد. او در 1323 ش وارد مدرسة مبلّغ (میسیونر)های انگلیسی شد و تا پانزده سالگی در این مدرسه به تحصیلاتش ادامه داد تا اینکه در 1326 ش به همراه خانواده اش به سویس رفت (همو، خاطرات ثریا ، ص 33ـ 35). در آنجا زبان فرانسه آموخت و انگلیسی را نیز بعدها در مؤسسه ای در لندن تکمیل کرد (اشرف پهلوی ، همانجا؛ ثریا اسفندیاری بختیاری ، کاخ تنهایی ، ص 44، 49، 55).

بعد از جدایی محمدرضا پهلوی از همسرش ، فوزیه ، خانواده اش برای ازدواج مجدد او تلاش کردند. فروغ ظفر، از بستگان نزدیک ثریا، برای آشنایی شاه و ثریا اقدام نمود (ثریا اسفندیاری بختیاری ، خاطرات ثریا ، ص 39ـ41؛ پهلوی ها ، ج 2، ص 117). ثریا در مهر 1329 به ایران آمد، ولی پس از برگزاری مراسم نامزدی ، بر اثر بیماری حصبه ، مدتی در بیمارستان بستری گردید (اشرف پهلوی ، ص 221ـ222). سپس مراسم ازدواج او و شاه در تالار آیینة کاخ مرمر در 23 بهمن 1329 برگزار شد ( گاهنامة پنجاه سال شاهنشاهی پهلوی ، ج 1، ص 631).

ثریا در روابط خود با زنان دربار پهلوی سازش ناپذیر بود؛ شمس و تاج الملوک اولین دشمنان ثریا بودند و کاخ مادر شاه به کانون مخالفت با او بدل شد (فردوست ، ص 208). وی بعدها اشرف را بر دیگران ترجیح داد (اشرف پهلوی ، ص 224؛ ثریا اسفندیاری بختیاری ، کاخ تنهایی ، ص 154). ثریا نفوذ زیادی در شاه داشت ، چنان که به سبب مخالفت او با ازدواج شهناز (دختر بزرگ شاه ) با اردشیر زاهدی ، مدتها این وصلت به تعویق افتاد ( رجال عصر پهلوی به روایت اسناد ساواک ، ج 2، ص 34).

ازدواج ثریا و شاه مقارن با نخست وزیری رزم آرا و مشاجرات مجلس با دولت وی بر سر ملی شدن صنعت نفت و نیز نگرانی شاه از وقوع کودتا به رهبری رزم آرا بود ( رجوع کنید به رزم آرا * ؛ ملی شدن صنعت نفت ، جنبش * ). نخست وزیری محمد مصدق و تلا